De stresstoestand van F-16 piloten

Op de vrijdag dat Amerika, en Rusland, en de rest van de wereld, in spanning uitkijken naar de lancering van de Crew Dragon van Space X, viel mijn oog op interessant wetenschappelijk onderzoek. Het gaat over de stresstoestand van F-16 piloten in spannende situaties. En hoewel astronauten naar mijn weten geen gevaarlijke raketten aan boord hebben, zullen toch ook zij wel momenten van stress ervaren daar in de ruimte.

Piloot
Zelf heb ik nooit de behoefte gevoeld om piloot te worden, en ik zou er ook niet een willen zijn. Een vriend van mij had het er trouwens wel eens over, maar inmiddels zit hij in de circulaire laptopreparatie. Tot op deeltjesniveau kan hij iedere laptop weer aan de praat krijgen. Ik stond er versteld van.

Voor sommigen is piloot zijn wel de dagdagelijkse realiteit. En dan ook nog van een F-16, of de nieuwe Joint Strike Fighter. De F-16 is bijna 15 meter lang, heeft een spanwijdte van +/- 10 meter en weegt ongeveer 10.000 kilo. Het beestje kan een snelheid behalen van wel 2000 km/uur en heeft op een volle tank een bereik van tot wel 2500 kilometer.

Stel je nu eens voor. Jij zit daar in zo’n supersnelle wendbare F-16. Allereerst het instappen. Je klimt in outfit richting de cockpit, zet je rechterbeen over het bedieningspaneel heen en ploft neer. Wanneer je daar voor de eerste keer op je billen gaat zitten zal je wellicht verstelt staan van het dashboard. Knopjes, lichtjes, windrichtingen. Metertje hier, metertje daar. Ik heb er zelf onvoldoende inzicht in en kennis van, maar het technisch vernuft wat hierachter zit oogt immens.

Nadat de motor is gestart en je vol vaart het luchtruim in sjeest, ben je overgeleverd aan de zwaartekracht, je technische vliegvaardigheden en de mate waarin je goede beslissingen kunt nemen. En dat laatste is nogal belangrijk in sommige situaties. Het gaat in extremis soms over het leven of de dood. Van jezelf, of van onschuldige anderen.

Niet-alledaagse beslissingen
Je kunt je nu vast wel voorstellen dat F-16 piloten soms in niet-alledaagse situaties terechtkomen, waarin ze in een fractie van een seconde belangrijke beslissingen moeten nemen. En stel je dan eens voor dat niet een onbekende piloot, maar jij zelf in die cockpit zit. In oorlogsgebied moet je vervolgens de aanval inzetten op de onderdrukker van het volk, of je bent genoodzaakt om het volk te beschermen tegen een kwaadaardige indringer. Kan je je nu voorstellen dat er dan hoog in de lucht twee kleine, snelle kerosine-vretende straaljagers achter elkaar aan vliegen?

Op jacht naar elkaar. Tsjoef. Sjoef. Links. Rechts. Er is in deze situaties geen tijd om even over de schouders te kijken. Je besluit om hoger te gaan vliegen. En sjoef, je gebruikt het bedieningspaneel om een manoeuvre naar lager gebied te maken. Even wegduiken onder het wolkendek. En weer omhoog. Ademruimte. Maar tijd om het raampje open te zetten voor wat frisse lucht is er niet. En dan een onverwachtse looping. Je lijkt weer aan de winnende hand. Je zit weer achter je prooi. Nu ben jij de jager. Je ruikt de lente van de overwinning. Vol concentratie ligt de rechterduim al een poos op de rode raketknop. De neuronen in je brein vuren van links naar rechts door je hoofd, en ze bereiken in rap tempo optimale synchronisatie. Je hartslag daalt inmiddels naar 110, je oogt kalm, je ademt in, je hartritmevariabiliteit stabiliseert. Op dit moment voel je letterlijk de organen in je buik, en nog voordat je uitademt, heeft de rechterduim al uitgevoerd wat het beoogde.

Een oorverdovend geluid begeleidt vervolgens de raket van de ene straaljager naar de andere. Een vuurzee doet je ogen bijna verblinden. Al snel volgt het vreugdevuur. Je maakt nog een looping en ziet tot opluchting dat de missie is volbracht.

Het andere vliegtuig verdwijnt als een schim onder het wolkendek, en lijkt neer te storten in woestijn. Je blaast nog eens diep uit. De lucht klaart helder blauw. De zon begint te stralen en je koerst rustig terug naar het vliegdekschip in de oceaan. Terug op de basis zet je je geavanceerde maskerhelm af, krijg je een aai over je bezwete bol, en neem je een slok van een ijskoud biertje.

Het vechten is voorbij, de vlucht zit er op, en de vijand bleek uiteindelijk geen echte vijand. Het was slechts een onbemand speelvliegtuig. Het luchtgevecht in de serious-play simulator werd gestreden met de Goden, de koningen, de mythes en de wolken in de lucht.

Situationeel Bewustzijn
Voor de meesten van ons is een luchtgevecht boven de Stille Oceaan, de Noordzee, of de Sahara, waarschijnlijk moeilijk voor te stellen. Toch kennen we allemaal ook wel (niet-)alledaagse situaties en momenten waarop we de spanning en de druk van het moment wel voelen. Voor de één is dit een penalty in een belangrijke voetbalwedstrijd, voor de ander een sollicitatiegesprek, en voor weer een ander een organisatiebesluit over Corona-maatregelen of het kiezen van een vervolgstudie. Ook thuis zijn er tal van situaties op te noemen waarbij je een (on)gezonde druk en spanning kan voelen voor een bepaalde beslissing.

Het mooie van dit alles, is dat je het maken van de juiste beslissingen in spannende situaties kan ontwikkelen. En of dit nu in de sport, op het werk of thuis is, je kan het ontwikkelen. Hoe? Daar hebben wetenschappers de term van ‘situationeel bewustzijn’ voor bedacht. Dit situationele bewustzijn kan je verder ontwikkelen door 1) in real-life regelmatig in de leersituatie te komen, of 2) in simulatie-, trainingsvorm de leersituatie op te zoeken. Mocht je in de theorie van situationeel bewustzijn geïnteresseerd zijn, dan staan hieronder alvast wat wetenschappelijke bronnen.

En wat Elon Musk en de astronauten betreft? Ik wens de mannen een goede reis in het heelal, en alle Nederlanders met Pinksteren een ijskoud biertje op het terras.

Als de weergoden deze keer maar meewerken.

We are ONE,

Mark

Ter lering en vermaak, de bronnen: